Strona g│ˇwna
O Nas
Referencje
AktualnoÂci
T│oczenia i z│ocenia
Sztancowanie, wycinanie
Cenniki
Kontakt
Pomoc techniczna
Mini słownik terminów drukarskich
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Z
Abrewiacja
skr├│cenie wyrazu lub grupy wyraz├│w w pi┼Ťmie, np. itd., cdn., itp.
Abrewiatura
system skr├│t├│w stosowanych w pi┼Ťmie albo w nutach, celem zaoszcz─Ödzenia miejsca.
Adjustacja
przygotowanie materiału redakcyjnego do druku.
redakcyjna opracowanie merytoryczne i stylistyczne tre┼Ťci.
techniczna oznaczenia, uwagi i wskaz├│wki techniczne dotycz─ůce sposobu sk┼éadania, ┼éamania i drukowania.
Afisz
ogłoszenie, zawiadomienie itp., zazwyczaj w większym formacie; odznacza się układem literniczym, drukowany jednostronnie.
Akapit
wci─Öcie na pocz─ůtku nowego ust─Öpu w tek┼Ťcie;
partia wierszy rozpoczynaj─ůca si─Ö wierszem akapitowym a zako┼äczona wierszem ko┼äcowym.
Akcent
patrz znaki akcentowe.
Akcydens
druk okoliczno┼Ťciowy, np. afisz, zaproszenie, etykieta, formularz, itp.
Album odbitek kliszowych
zbi├│r kartek z naklejonymi odbitkami klisz, s┼éu┼╝─ůcy do ich identyfikacji, ustalenia kolejno┼Ťci oraz okre┼Ťlenia podstawy.
Anons
ogłoszenie, reklama.
Antykwa
kr├│j pisma wzorowany na starorzymskich napisach o pionowo zestawionych, zaokr─ůglonych i zr├│┼╝nicowanych pod wzgl─Ödem grubo┼Ťci liniach rysunku.
mediewalowa zwana r├│wnie┼╝ renesansow─ů ? nazwa grupy pism dwuelementowych o niewielkiej r├│┼╝nicy mi─Ödzy cienkimi i grubymi kreskami liter.
Apla
powierzchnia zadrukowana przez pe┼éne pokrycie farb─ů (bez p├│┼éton├│w);
blacha cynkowa o g┼éadkiej powierzchni, s┼éu┼╝─ůca jako forma w technice druku wypuk┼éego.
Apostrof
znak graficzny w kszta┼écie g├│rnego przecinka, oznaczaj─ůcy zanik┼é─ů samog┼éosk─Ö (np. l'ange, zamiast le ange) lub oddzielaj─ůcy ko┼äc├│wk─Ö w wyrazach obcych (np. Verne'a, savoir vivre'u).
Arkusz autorski
jednostka miary pracy autorskiej, zawieraj─ůca 40 000 znak├│w lub 3 000 cm ilustracji, lub 700 wierszy poezji. Praca autorska w formie maszynopisu powinna by─ç wykonana na papierze formatu A4, jednostronnie i zawiera─ç 30 wierszy na stronie. W ka┼╝dym wierszu powinno znajdowa─ç si─Ö 60 znak├│w, w tym spacje. 22 strony takiego maszynopisu tworz─ů arkusz autorski. Arkusz autorski zawiera 40 000 znak├│w ? liter, cyfr, znak├│w interpunkcyjnych i spacji. Do arkusza autorskiego nie zalicza si─Ö tytu┼é├│w i ┼╝ywej paginy. W przypadku tre┼Ťci graficznej przyjmuje si─Ö, ┼╝e jednemu arkuszowi odpowiada 3000 cm2.
Arkusz drukarski
jednostka wielko┼Ťci produkcji drukarskiej, obejmuj─ůca liczb─Ö kolumn mieszcz─ůcych si─Ö na arkuszu papieru AB2 zadrukowanym dwustronnie, lub liczb─Ö kolumn mieszcz─ůcych si─Ö na jednostronnie zadrukowanym arkuszu papieru formatu AB1.
Arkusz wydawniczy
Jednostka miary obliczania obj─Öto┼Ťci materia┼éu w publikacji. Dotyczy ca┼éego materia┼éu ? zar├│wno dostarczonego przez autora jak i przez wydawc─Ö. Arkusz wydawniczy zawiera 40 000 znak├│w lub 3000 cm2 grafik lub 700 wierszy poezji.
Asymetryczny układ
patrz układ graficzny.
Autoryzacja
zatwierdzenie przez prelegenta lub mówcę tekstu napisanego z ustnie wygłoszonych wypowiedzi;
zatwierdzenie przez autora tekstu adaptacji lub pracy, która uległa większej przeróbce redakcyjnej;
zatwierdzenie przez autora tekstu przekładu na język obcy.
B─Ökart
(okre┼Ťlenie gwarowe) niepe┼ény wiersz ko┼äcowy ust─Öpu umieszczony na pocz─ůtku kolumny lub ┼éamu w kolumnie wielo┼éamowej.
Bibliografia
wykaz ksi─ů┼╝ek lub czasopism obejmuj─ůcych ca┼éo┼Ť─ç pi┼Ťmiennictwa (og├│lna) lub poszczeg├│lne dzia┼éy wiedzy (specjalna) z podaniem podstawowych danych wydawniczych.
Bibliologia
nauka o ksi─ů┼╝ce.
Bigowanie
czynno┼Ť─ç introligatorska polegaj─ůca na wyci┼Ťni─Öciu rowka w miejscach zagi─Öcia papieru, kartonu lub tektury; karton ok┼éadkowy biguje si─Ö przed u┼╝yciem do oprawy.
Blokowy układ
kompozycja typograficzna, w kt├│rej pewne partie tre┼Ťci (szczeg├│lnie w akcydensach) tworz─ů kszta┼éty prostok─ůt├│w.
Blokowanie
wstawianie w sk┼éad r─Öczny odwr├│conych czcionek dla za┼éo┼╝enia miejsca na brakuj─ůce lub nieczytelne litery. Przy ┼éamaniu ? rezerwowanie miejsca dla wstawienia klisz lub tabel.
B┼é─ůd zecerski
zniekszta┼écenie wyrazu lub tre┼Ťci wskutek przestawienia czy opuszczenia liter, przestawienia wierszy lub ust─Öp├│w. Usterki wynik┼ée z nieprzestrzegania zasad technologicznych i wskaz├│wek adiustacji.
Boczek
boczna lub wewn─Ötrzna wydzielona cz─Ö┼Ť─ç tabeli obja┼Ťniaj─ůca tre┼Ť─ç rubryk poziomych.
Borgis (burgos)
stopie┼ä pisma wielko┼Ťci 9 punkt├│w.
Broszura
w terminologii bibliotekarskiej ksi─ů┼╝ka o obj─Öto┼Ťci do 64 stronic, zeszytych wraz z ok┼éadk─ů przez grzbiet;
w drukarstwie, ksi─ů┼╝ka w ok┼éadce mi─Ökkiej (kartonowej).
Brewier
stopie┼ä pisma wielko┼Ťci 11 punkt├│w.
Brylant
stopie┼ä pisma wielko┼Ťci 3 punkt├│w.
Cal
znak graficzny w kszta┼écie dw├│ch sko┼Ťnych g├│rnych kresek o ┼Ťci─Ötym poziomo dolnym zako┼äczeniu.
Chemigrafia
metoda otrzymywania klisz do techniki druku wypukłego z rysunków lub fotografii sposobem fotochemicznym i mechanicznym;
zakład, w którym wykonuje się klisze.
Chor─ůgiewkowy uk┼éad
kompozycja typograficzna, kt├│ra charakteryzuje si─Ö jednym bokiem tworz─ůcym lini─Ö pionow─ů a drugim o linii nieregularnej.
Chromolitografia
litografia wielobarwna.
Copyright (by...)
formuła.
Cycero
jednostka miary typograficznej r├│wna 12 punktom;
stopie┼ä pisma wielko┼Ťci 12 punkt├│w.
Cyrylica
alfabet staros┼éowia┼äski (druga odmiana), wywodz─ůcy si─Ö z greki. Powsta┼é na prze┼éomie IX-X wieku. Od imienia aposto┼éa S┼éowian Cyryla-Konstantego nazwano go cyrylic─ů, cho─ç nie by┼é jego autorem.
Cytat
przytoczony dos┼éownie wyj─ůtek z obcego tekstu lub wypowiedzi ustnej, zwykle uj─Öty w cudzys┼é├│w.
Czasopismo
druk ukazuj─ůcy si─Ö periodycznie w okre┼Ťlonych terminach, pod tym samym tytu┼éem, zaopatrzony w numeracj─Ö ci─ůg┼é─ů. W zale┼╝no┼Ťci od cz─Östotliwo┼Ťci ukazywania si─Ö, czasopismo mo┼╝e by─ç dziennikiem, tygodnikiem, dwutygodnikiem, miesi─Öcznikiem lub rocznikiem.
Czcionka
podstawowy materia┼é zecerski w sk┼éadzie r─Öcznym; prostopad┼éo┼Ťcian wykonany ze stopu drukarskiego, drewna lub tworzyw sztucznych.
Czcionki afiszowe
czcionki większych stopni, używane do składu afiszów;
podci─Öte czcionki z wystaj─ůcymi cz─Ö┼Ťciami ponad s┼éupek (np. akcent nad liter─ů ┼Ü wersalik);
przewieszone w kursywie lub w pi┼Ťmie kaligraficznym wystaj─ůce w prawo lub lewo cz─Ö┼Ťci oczka (poza s┼éupek).
Dedykacja
notatka autora po┼Ťwi─Öcaj─ůca komu┼Ť swoje dzie┼éo.
Defekty
zdekompletowane lub uszkodzone czcionki.
Diament
albo diament ? stopie┼ä pisma r├│wnaj─ůcy si─Ö 4 punktom typograficznym.
Diakrytyczne znaki
patrz znaki akcentowe.
Diapozytyw
pozytyw fotograficzny wykonany na materiale przezroczystym.
Ditto
znak powt├│rzenia w postaci dw├│ch przecink├│w dolnych, wyjustowanych na ┼Ťrodku wyrazu, do kt├│rego si─Ö odnosi.
Dodatek (suplement)
uzupe┼énienie do jakiego┼Ť dzie┼éa (np. encyklopedii) lub czasopisma, omawiaj─ůce obszerniej wybrane zagadnienia.
Dorobi─ç wiersz
w przypadku wyst─ůpienia przy ┼éamaniu niepe┼énego wiersza ko┼äcowego (tzw. b─Ökarta) na pocz─ůtku kolumny, dopisanie tekstu lub powi─Ökszenie odst─Öp├│w mi─Ödzy wyrazami w wierszach poprzedzaj─ůcych wiersz ko┼äcowy pe┼ény w innym ust─Öpie dla uzyskania wiersza dodatkowego.
Druk
proces sporz─ůdzania odbitek z formy drukowej przy u┼╝yciu farb graficznych. Rozr├│┼╝nia si─Ö trzy podstawowe techniki: druk wypuk┼éy, p┼éaski i wkl─Ös┼éy;
odbitka wykonana z formy drukowej;
w j─Özyku prawnym ? utw├│r graficzny odbity sposobem mechanicznym lub ┼Ťrodkami chemicznymi, przeznaczony do rozpowszechniania.
Drukarnia
zak┼éad produkcyjny przemys┼éu poligraficznego, wykonuj─ůcy prace wchodz─ůce w zakres drukarstwa;
akcydensowa drukarnia wykonuj─ůca wszelkie roboty okoliczno┼Ťciowe zwane akcydensami;
dzie┼éowa zak┼éad (lub wydzia┼é), kt├│rego zakres produkcji obejmuje ksi─ů┼╝ki i broszury;
gazetowa zak┼éad (lub wydzia┼é) wykonuj─ůcy czasopisma i gazety, drukowane najcz─Ö┼Ťciej na maszynach rolowych (rotacyjnych).
Drzeworyt
drewniany klocek (bukszpan, grusza), na kt├│rego powierzchni wyryto rysunek. Cz─Ö┼Ťci wypuk┼ée pokryte farb─ů przenosz─ů rysunek na papier;
odbitka wykonana z gotowego do druku klocka.
Dwu┼Ťrednian
stopie┼ä pisma odpowiadaj─ůcy 28 punktom typograficznym.
Dywiz
kr├│tka kreska pozioma u┼╝ywana przy przenoszeniu wyraz├│w i ┼é─ůczeniu wyraz├│w kilkucz┼éonowych (inaczej przeno┼Ťnik lub ┼é─ůcznik);
┼é─ůcznik;
znak przeniesienia cz─Ö┼Ťci wyrazu z jednego wiersza do drugiego.
Dzieło
dokument zawieraj─ůcy tekst s┼éowny, ilustracje, zestawienia, utrwalony na papierze;
wydawnictwo jedno- lub wielotomowe o r├│┼╝norodnej tematyce i znacznej obj─Öto┼Ťci.
Dziennik
patrz czasopismo.
Edytorstwo
publikowanie dzie┼é drukiem; obejmuje rozwijanie inicjatywy wydawniczej, przygotowanie redakcyjne tekst├│w do sk┼éadu, tworzenie lub udzia┼é w tworzeniu najw┼éa┼Ťciwszej dla dzie┼éa zewn─Ötrznej formy wydawniczej.
Egzemplarz roboczy
maszynopis wydawniczy przeznaczony do składania.
Ekslibris
(z ┼éac. Ex libris ? z ksi─Ögozbioru), kompozycja graficzna z inicja┼éami lub nazwiskiem w┼éa┼Ťciciela ksi─Ögozbioru, o niewielkich rozmiarach, naklejany zwykle na wewn─Ötrznej stronie ok┼éadki.
Ekspozycja
czas, w kt├│rym przy procesach fotomechanicznych ┼Ťwiat┼éo odbite od orygina┼éu pada na materia┼é ┼Ťwiat┼éoczu┼éy.
Epilog
ko┼äcowe powiadomienie o zdarzeniach, kt├│re mia┼éy miejsce p├│┼║niej ni┼╝ akcja przedstawiona w g┼é├│wnej cz─Ö┼Ťci utworu;
zakończenie.
Errata
b┼é─Ödy, omy┼éki w druku lub pi┼Ťmie;
za┼é─ůczony do ksi─ů┼╝ek wykaz b┼é─Öd├│w zauwa┼╝onych po zako┼äczeniu druku i ich sprostowanie.
Etykieta
nalepka na towarze lub jego opakowaniu, rodzaj znaku towarowego z oznaczeniem nazwy, wytw├│rni i ceny.
Faksymile
odtworzony dokładnie dokument lub podpis;
klisza lub piecz─ůtka odtwarzaj─ůca w┼éasnor─Öczny podpis.
Falcowanie
z┼éamywanie (sk┼éadanie) arkusza papieru po zadrukowaniu, celem otrzymania ┼╝─ůdanego formatu z kolejn─ů numeracj─ů stronic.
Firet
rodzaj drobnego justunku, kt├│rego stopie┼ä jest r├│wny szeroko┼Ťci.
Fleksodruk
albo druk fleksograficzny, druk anilinowy ? odmiana druku wypuk┼éego, kt├│rego cech─ů charakterystyczn─ů jest elastyczna forma drukowa i stosowanie rzadkich farb rozpuszczalnych w spirytusie.
Folia
bardzo cienkie arkusze wykonane z metali szlachetnych (lub nieszlachetnych), przeznaczone do wytłaczania tekstów lub ozdób na okładkach sztywnych;
specjalny papier pokryty substancj─ů wi─ů┼╝─ůc─ů i posypany proszkiem metalowym, przeznaczony do wyt┼éaczania;
cienka blaszka metalowa, na kt├│rej mo┼╝na drukowa─ç technik─ů fleksograficzn─ů (mo┼╝e by─ç po┼é─ůczona z pod┼éo┼╝em papierowym).
Folder
patrz składanka
Foliał
ksi─ů┼╝ka drukowana lub r─Ökopi┼Ťmienna w formacie folio. Potocznie ksi─ů┼╝ka du┼╝ego formatu.
Fonetyczne znaki
czcionki znak├│w specjalnych, s┼éu┼╝─ůcych do oznaczania wymowy w j─Özykach obcych.
Font
Potocznie zapis kroju pisma w postaci cyfrowej. Kompletny zestaw wszystkich liter alfabetu, cyfr, znak├│w interpunkcyjnych i znak├│w specjalnych zawartych w danym kroju pisma.
Forma drukowa
prosta lub okr─ůg┼éa, metalowa lub z innego tworzywa powierzchnia z wypuk┼éym, wkl─Ös┼éym lub p┼éaskim rysunkiem, przeznaczonym do drukowania;
do druku wypukłego kolumna lub zestaw kolumn przeznaczonych do drukowania;
do rozbiórki kolumna po wydrukowaniu przeznaczona do segregacji materiału zecerskiego do kaszt.
Format
wielko┼Ť─ç, wymiary papieru, ksi─ů┼╝ki, kolumny sk┼éadu;
albumowy format, w kt├│rym szeroko┼Ť─ç wyrobu jest wi─Öksza od d┼éugo┼Ťci;
druku wymiary szeroko┼Ťci i d┼éugo┼Ťci w jednostkach miary metrycznej arkusza papieru przeznaczonego do druku;
składu wymiary składu zecerskiego podane w jednostkach miary typograficznej;
znormalizowany format papieru lub tektury ustalony norm─ů.
Format ksi─ů┼╝ki
poj─Öcie okre┼Ťlaj─ůce d┼éugo┼Ť─ç i szeroko┼Ť─ç ksi─ů┼╝ki, powsta┼ée wraz z pojawieniem si─Ö jej w formie kodeksu. Format bibliograficzny wprowadzony zosta┼é z chwil─ů wynalezienia i zastosowania papieru do pisania ksi─ůg; zale┼╝y od tego, ile razy arkusz papieru (odpowiadaj─ůcy rozmiarami rozpi─Öto┼Ťci ramion papiernika) zosta┼é z┼éo┼╝ony. I tak 1┬░ (plano) ? arkusz nie zosta┼é z┼éo┼╝ony i ma 2 stronice, czyli 1 kartk─Ö; 2┬░ (folio) ? arkusz z┼éo┼╝ony 1 raz i ma 4 stronice, czyli 2 karty; 4┬░ (quarto) ? z┼éo┼╝ony 2 razy i ma 8 stronic czyli 4 karty; 8┬░ (octavo) ? z┼éo┼╝ony 3 razy i ma 16 stronic, czyli 8 kart. Normalizacja format├│w papieru spowodowa┼éa ┼╝e format bibliograficzny zast─ůpiono formatem bibliotecznym, o kt├│rym decyduje d┼éugo┼Ť─ç grzbietu ksi─ů┼╝ki: 16┬░ do 20 cm, 8┬░ od 20 do 25 cm, 4┬░ od 25 do 35 cm, 2┬░ powy┼╝ej 35 cm.
Formularz
druk do wype┼éniania, blankiet s┼éu┼╝─ůcy do pracy w biurach i urz─Ödach.
Fotooffset
metoda sporz─ůdzania form drukowych do offsetu za pomoc─ů fotografii reprodukcyjnej.
Fotoskład
patrz skład fotograficzny.
Fototypia
dawna nazwa ┼Ťwiat┼éodruku.
Frakcje
czcionki cyfr, liter lub znak├│w o odpowiednio zmniejszonym oczku, odlane na dolnej lub g├│rnej linii pisma podstawowego, u┼╝ywane do sk┼éadania wzor├│w matematycznych odno┼Ťnik├│w, wska┼║nik├│w itp.
Fraktura
jedna z odmian pisma gotyckiego.
Frontispis
ilustracja ca┼éostronicowa (najcz─Ö┼Ťciej jako wklejka) umieszczona obok karty tytu┼éowej;
w starych drukach ? karta tytu┼éowa wykonana technik─ů miedziorytnicz─ů.
Garmond lub garmont
stopie┼ä pisma odpowiadaj─ůcy 10 punktom typograficznym.
Garnitur pisma
komplet pisma jednego kroju, obejmuj─ůcy pismo proste (zwyk┼ée), pochy┼ée (kursyw─Ö), p├│┼é grube (grube) wszystkich stopni.
Gazeta
pismo codzienne lub czasopismo ukazuj─ůce si─Ö cz─Ö┼Ťciej ni┼╝ raz w tygodniu.
Gilosz
rysunek z┼éo┼╝ony z r├│┼╝nych kombinacji linii, jako t┼éo przy druku papier├│w warto┼Ťciowych i banknot├│w, wykonywany sposobem mechanicznym w celu utrudnienia ich fa┼észowania.
G─Östo┼Ť─ç optyczna
stopień zaczernienia (krycia) materiału fotograficznego.
Gilotyna
krajarka jednono┼╝owa, maszyna introligatorska s┼éu┼╝─ůca do ci─Öcia papieru, obcinania druk├│w i ksi─ů┼╝ek w procesie oprawy.
Głagolica
pierwsza odmiana alfabetu s┼éowia┼äskiego, wywodz─ůca si─Ö z greki, powsta┼éa w IX wieku.
Główka
czcionki g├│rna cz─Ö┼Ť─ç czcionki posiadaj─ůca oczko;
tabeli g├│rna, wydzielona cz─Ö┼Ť─ç tabeli, zawieraj─ůca obja┼Ťnienia dotycz─ůce poszczeg├│lnych kolumn.
Gotyk
odmiana pisma ┼éaci┼äskiego, w┼éa┼Ťciwa epoce stylu gotyckiego, odznaczaj─ůca si─Ö charakterystycznymi dla niego elementami ornamentacji.
Grafika
techniki artystyczne polegaj─ůce na powielaniu rysunku wykonanego w metalu, drewnie lub na kamieniu litograficznym (np. miedzioryt, drzeworyt, litografia);
u┼╝ytkowa artystyczne projekty wyrob├│w poligraficznych, jak oprawa ksi─ů┼╝ki, ok┼éadka, obwoluta, plakat, opakowanie itp.
Gramatura
ciężar jednego metra kwadratowego wytworu papierniczego (bibułki, papieru, kartonu, tektury) wyrażony w gramach.
Gra┼╝danka
alfabet rosyjski wzorowany na cyrylicy, obecnie stosowany w ZSRR i innych krajach.
Grotesk
kr├│j pisma o jednakowej grubo┼Ťci kreski rysunku, bez zako┼äcze┼ä szeryfowych.
Gryf
herb drukarzy, fantastyczny tw├│r o ciele uskrzydlonego lwa i g┼éowie or┼éa, trzymaj─ůcego dwa tampony do nadawania farby.
Hasło
kr├│tki tekst wyr├│┼╝niony graficznie w tre┼Ťci czasopisma;
w s┼éowniku lub encyklopedii ? tytu┼é informacji (wyraz), kt├│ra jest przedmiotem wyja┼Ťnienia.
Heliograwiura
rodzaj druku wkl─Ös┼éego, zbli┼╝ony do rotograwiury. Kopi─Ö, pigmentow─ů przenosi si─Ö na p┼éyt─Ö miedzian─ů. Rol─Ö rastra rotograwiurowego spe┼énia proszek asfaltowy.
Iluminacja
barwna ilustracja, inicja┼é, winieta lub ornament w ┼Ťredniowiecznych r─Ökopisach i inkunabu┼éach.
Ilustracja
reprodukcja rysunku, obrazu lub fotografii.
Imprimatur
formu┼éka stosowana po dokonaniu ostatniej korekty, wyra┼╝aj─ůca zgod─Ö na druk;
zezwolenie cenzury ko┼Ťcielnej na publikacj─Ö ksi─ů┼╝ki o tre┼Ťci religijnej uwidocznione w postaci wydrukowanego akceptu.
In contynuo
sk┼éada─ç w ci─ůgu, bez akapitu.
Indeks
podjustowana litera we wzorze matematycznym lub chem.;
skorowidz.
Inicjał
pocz─ůtkowa wi─Öksza, cz─Östo ozdobna, litera tekstu rozpoczynaj─ůcego cz─Ö┼Ť─ç ksi─ů┼╝ki lub artyku┼é w czasopi┼Ťmie.
Inkunabuły
najstarsze księgi, które powstały w okresie od wynalezienia druku do r. 1500.
Inserat
og┼éoszenie w czasopi┼Ťmie.
Interlinie
materia┼é justunkowy (┼Ťlepy) u┼╝ywany do powi─Ökszania odst─Öp├│w mi─Ödzy wierszami sk┼éadu, grubo┼Ťci od 1 do 4 punkt├│w, d┼éugo┼Ťci od 1/2 do 7 kwadrat├│w.
Introligatornia
dzia┼é zak┼éadu poligraficznego lub samodzielne przedsi─Öbiorstwo zajmuj─ůce si─Ö opraw─ů ksi─ů┼╝ek i wyko┼äczenia druk├│w.
Italika
patrz kursywa.
Jednostka monotypowa podstawowa
wielko┼Ť─ç sta┼éa systemu setowego; set r├│wna si─Ö 1/12 cala angielskiego (0,013894 cala), jednostka podstawowa sta┼éa ? 1/18 seta, r├│wna 0,0007716 cala.
Jednostka monotypowa
wielko┼Ť─ç zmienna systemu setowego, s┼éu┼╝─ůca do okre┼Ťlania szeroko┼Ťci liter i justunku monotypowego; r├│wna si─Ö 1/18 ema (firetu monotypowego).
Justowanie
wyr├│wnywanie odleg┼éo┼Ťci mi─Ödzy literami i wyrazami w tek┼Ťcie. Tekst mo┼╝e by─ç wyr├│wnany do lewego lub prawego marginesu lub obydwu margines├│w ┼é─ůcznie.
sk┼éadu linotypowego wprowadzenie zmian w odst─Öpach mi─Ödzy wyrazami lub zape┼énienie justunkiem miejsc niedrukuj─ůcych, umo┼╝liwiaj─ůce maszynie odlanie wiersza.
sk┼éadu r─Öcznego wype┼énianie odpowiednim justunkiem odst─Öp├│w mi─Ödzy wyrazami lub wolnych miejsc poza tekstem, w celu otrzymania wiersza o okre┼Ťlonej szeroko┼Ťci.
Kalendarium
zasadnicza cz─Ö┼Ť─ç kalendarza zawieraj─ůca podzia┼é roku na miesi─ůce, tygodnie i dni, z oznaczeniem ┼Ťwi─ůt, imion, rocznic itp.
Kapitaliki
czcionki o rysunku liter du┼╝ych (wersalik├│w) lecz o wielko┼Ťci i grubo┼Ťci oczka liter ma┼éych (bez wyd┼éu┼╝e┼ä g├│rnych i dolnych).
Kapitałka
ozdobny pasek bawe┼éniany lub jedwabny, umieszczony u g├│ry i u do┼éu grzbietu wk┼éadu ksi─ů┼╝kowego, dla wzmocnienia oprawy.
Karta tytułowa
pierwsza, a w przypadku stosowania przedtytu┼éu ? trzecia stronica dzie┼éa, zawieraj─ůca tytu┼é g┼é├│wny, nazwisko autora, instytucj─Ö wydawnicz─ů, miejsce i rok wydania. Kerning
proces regulacji ┼Ťwiate┼é mi─Ödzyliterowych. Manipulacja tekstem polegaj─ůca na zmniejszeniu (cz─Ö┼Ťciej) lub zwi─Ökszeniu odst─Öpu mi─Ödzy literami lub liniami tekstu. Polega na odmiennym od standardowego kszta┼étowaniu odst─Öp├│w mi─Ödzy niekt├│rymi parami znak├│w, np. mi─Ödzy ?A? i ?W?, w celu uzyskania tekstu sk┼éadaj─ůcego si─Ö z optycznie r├│wnoodleg┼éych liter. Jest tym wa┼╝niejszy im wi─Ökszy jest stopie┼ä pisma.
Kolofon
informacje wydawnicze dotycz─ůce opracowania redakcyjnego i technicznego ksi─ů┼╝ki;
w starych drukach ? notatka umieszczona na ko┼äcu dzie┼éa, zawieraj─ůca tytu┼é dzie┼éa, nazwisko autora, miejsce i rok wydania oraz nazwisko drukarza.
Kolonel
stopień pisma równy 7 punktom typograficznym.
Kolumna
z┼éamany sk┼éad zecerski o okre┼Ťlonej szeroko┼Ťci i d┼éugo┼Ťci, z ewentualnymi kliszami i tabelami, jedno- lub wielo┼éamowy, opatrzony pagin─ů lub bez paginy.
pełna kolumna o formacie zasadniczym całkowicie wypełniona składem, kliszami itp..;
na rozwarciu dwie kolejne kolumny (parzysta i nieparzysta) wyst─Öpuj─ůce w ksi─ů┼╝ce obok siebie;
niepełna kolumna niecałkowicie wypełniona składem lub składem z kliszami;
rozk┼éadowe dwie kolejne kolumny (parzysta i nieparzysta) odpowiadaj─ůce ┼Ťrodkowym stronicom sk┼éadki (sfalcowanego arkusza);
spadowa kolumna, kt├│rej element drukuj─ůcy, najcz─Ö┼Ťciej klisza, zajmuje ca┼ékowit─ů szeroko┼Ť─ç marginesu lub margines├│w stronicy po obci─Öciu;
spuszczona kolumna niepełna od góry;
szpicowa kolumna niepełna od dołu;
wakatowa (wakat) ? kolumna wype┼éniona tylko materia┼éem justunkowym, obj─Öta paginacj─ů;
wpuszczona kolumna, kt├│rej element drukuj─ůcy, najcz─Ö┼Ťciej klisza, zajmuje cz─Ö┼Ť─ç marginesu stronicy po obci─Öciu.
Komplet czcionek
w┼éa┼Ťciwy dla danego j─Özyka ilo┼Ťciowy zestaw poszczeg├│lnych liter alfabetu, cyfr i znak├│w.
Konkordans
nazwa stopnia pisma, r├│wna 36 punktom;
materia┼é justunkowy o szeroko┼Ťci 3/4 kwadratu (36 punkt├│w).
Kontrtytuł
tytu┼é wydania zbiorowego, umieszczony w ksi─ů┼╝ce na stronicy parzystej, obok tytu┼éu g┼é├│wnego.
Korekta
oznaczenie b┼é─Öd├│w sk┼éadu zecerskiego na odbitkach pr├│bnych (zw. korektorskimi), za pomoc─ů znormalizowanych znak├│w korektorskich;
czynno┼Ť─ç poprawiania b┼é─Öd├│w w sk┼éadzie zecerskim.
autorska wprowadzenie poprawek przez autora;
stylistyczna poprawianie błędów i usterek stylistycznych;
szpaltowa korekta przeczytana i poprawiona w szpaltach;
techniczna wyznaczenie i poprawienie błędów technicznych składacza;
w arkuszach poprawienie błędów na odbitkach przełamanych kolumn;
własna (domowa) ? pierwsza korekta przeprowadzona przez korektora drukarni.
Korpus
patrz garmond
Korytarz
w sk┼éadzie zecerskim tekstowym, b┼é─ůd technologiczny, polegaj─ůcy na niew┼éa┼Ťciwym uszeregowaniu odst─Öp├│w w wi─Ökszej liczbie kolejnych wierszy, , tak ┼╝e tworz─ů one przerwy w spoisto┼Ťci sk┼éadu. Takie przerwy tworz─ů korytarze pionowe lub uko┼Ťne.
Kr├│j pisma
komplet liter i znak├│w o jednolitych cechach charakterystycznych.
Kursywa
pismo pochyłe, stosowane do składania wyróżnień.
Kwadrat
jednostka miary typograficznej = 4 cycerom = 48 punktom (18,048 mm);
nazwa stopnia pisma.
Legenda
tekst obja┼Ťniaj─ůcy mapy, plany, rysunki itp.
Ligatura
dwie lub więcej liter na jednym słupku czcionki.
Linia pisma
dolna granica rysunku liter, bez wyd┼éu┼╝e┼ä dolnych, tworz─ůca lini─Ö r├│wnoleg┼é─ů do kraw─Ödzi p┼éaszczyzny sygnaturowej czcionki.
Łam
okre┼Ťlona liczba wierszy tekstu podstawowego stanowi─ůca kolumn─Ö w uk┼éadzie jedno┼éamowym lub jej cz─Ö┼Ť─ç w uk┼éadzie wielo┼éamowym.
Łamanie
formowanie kolumn ksi─ů┼╝ki lub czasopisma ze szpalt, klisz, wzor├│w, tytu┼é├│w i ornament├│w, na og├│┼é wed┼éug wskaz├│wek zawartych w odbitkach korektorskich, lub wed┼éug makiet wydawniczych.
Majuskuły
Inaczej wersaliki, wielkie litery alfabetu, r├│┼╝ni─ůce si─Ö kszta┼étem od minusku┼é, mieszcz─ůce si─Ö mi─Ödzy g├│rn─ů a podstawow─ů lini─ů pisma.
Makieta
zbi├│r okre┼Ťlonego formatu projektowanych kolumn w skali 1:1, wyklejonych z odbitek w┼éa┼Ťciwych sk┼éad├│w, klisz i tabel, z zachowaniem zasad ┼éamania, uzupe┼éniony adjustacj─ů, stanowi─ůcy wzorzec do ┼éamania kolumn. Zawiera spos├│b rozmieszczenia tekst├│w, tytu┼é├│w, grafiki, wyr├│┼╝nie┼ä lub innych element├│w kolumny (ang. ?layout?).
Manuskrypt
r─Ökopis.
Marginalia
uwagi dotycz─ůce tre┼Ťci umieszczone na zewn─Ötrznych marginesach ksi─ů┼╝ki.
Marginesy
nie zadrukowana cz─Ö┼Ť─ç powierzchni strony wzd┼éu┼╝ czterech kraw─Ödzi kolumny. Im wi─Öksza kolumna druku na stronie danego formatu tym mniejsze s─ů marginesy.
Maszynopis
materia┼é napisany na maszynie do pisania, sprawdzony, zaadiustowany, przeznaczony do sk┼éadania lub sk┼éadania i ┼éamania, zawieraj─ůcy cz─Ö┼Ť─ç tekstow─ů, tabele, wzory oraz za┼é─ůczniki potrzebne do wytworzenia produktu poligraficznego.
Mediewal
nazwa odmiany w grupie pism antykwowych, kt├│rej cechami charakterystycznymi s─ů niewielkie zr├│┼╝nicowane grubo┼Ťci kresek, ┼éagodne przej┼Ťcia od linii cienkich do grubszych oraz zako┼äczenia liter sko┼Ťnymi lub poziomymi szeryfami, opartymi na ┼éukach ko┼éa.
Metryka ksi─ů┼╝ki
informacje techniczne dotycz─ůce ksi─ů┼╝ki.
Miary typograficzne
system miar drukarskich, tzw. system Didota (paryski), oparty na punkcie typograficznym, kt├│rego warto┼Ť─ç metryczna wynosi 0,37594 mm (2660 p. = 1 mm).
Minuskuła
inaczej litera tekstowa. Ma┼éa litera alfabetu, r├│┼╝ni─ůca si─Ö kszta┼étem od majusku┼éy, czyli litery du┼╝ej. Jej g├│rna i dolna kraw─Öd┼║ rysunku mie┼Ťci si─Ö mi─Ödzy podstawow─ů, a ┼Ťredni─ů lini─ů pisma, natomiast jej wyd┼éu┼╝enia mi─Ödzy doln─ů i g├│rn─ů lini─ů pisma.
Monta┼╝
naklejanie kilku negatyw├│w lub diapozyt├│w na pod┼éo┼╝e przezroczyste (astralon), celem przeniesienia obrazu przez kopiowanie na form─Ö drukow─ů.
Mora
przypadkowe i niepo┼╝─ůdane t┼éo, pojawiaj─ůce si─Ö w kszta┼écie regularnych punkt├│w, wskutek nieprawid┼éowego krzy┼╝owania si─Ö linii rastrowych wykonywanej kliszy z liniami rastra orygina┼éu.
Motto
zdanie, cytata, sentencja podkre┼Ťlaj─ůca my┼Ťl przewodni─ů utworu lub jego cz─Ö┼Ť─ç.
Mutacja
dokonanie w cz─Ö┼Ťci nak┼éadu zmian w tek┼Ťcie, np. zmiana dat, godzin, nazwisk artyst├│w w programach, koncert├│w lub afiszach, zmiana pewnej cz─Ö┼Ťci tekstu przy matrycowaniu druk├│w akcydensowych itp.
w gazecie cz─Ö┼Ťciowa zmiana tekstu pierwszego wydania pisma, podyktowana potrzeb─ů wprowadzenia ┼Ťwie┼╝szych lub lokalnych wiadomo┼Ťci dla danego miasta lub okr─Ögu.
Nagłówek
tytu┼éowa cz─Ö┼Ť─ç kolumny czasopisma, obejmuj─ůca m.in. tytu┼é, numer bie┼╝─ůcy, miejsce i rok wydania oraz zwi─Öz┼é─ů informacj─Ö, jakim zagadnieniom pismo jest po┼Ťwi─Öcone.
Nakład
liczba jednego wydania ksi─ů┼╝ki, egzemplarzy jednego numeru czasopisma, gazety lub innego druku.
Naro┼╝nik
ornament lub linia o ┼Ťciance bocznej ┼Ťci─Ötej pod k─ůtem 45┬░, stosowana do sk┼éadania k─ůt├│w prostych, tabel, ramek itp. uk┼éad├│w.
Nawias
znak pisarski stosowany w tek┼Ťcie oraz w sk┼éadach matematycznych, chemicznych i innych.
Nonparel
nazwa stopnia pisma, kt├│ry odpowiada 6 p. typograficznym.
Notka
obja┼Ťnienie, uwaga, przypis autora lub redakcji, zawieraj─ůcy dodatkowe informacje dotycz─ůce ca┼éych ust─Öp├│w, zda┼ä lub wyraz├│w.
Obj─Öto┼Ť─ç publikacji
ustalona liczba arkuszy wydawniczych lub drukarskich.
Obłamywanie
przy umieszczonej kliszy, tabeli lub inicjale, w─Ö┼╝szych od szeroko┼Ťci kolumny lub ┼éamu, wype┼énienie pozosta┼éego miejsca tekstem, z┼éo┼╝onym na odpowiednio mniejsz─ů szeroko┼Ť─ç.
Obwoluta
papierowa ok┼éadka z zak┼éadkami, stosowana jako ochrona oprawy ksi─ů┼╝ki: spe┼énia r├│wnie┼╝ rol─Ö propagandow─ů.
Offset
odmiana techniki druku p┼éaskiego, polegaj─ůca na przeniesieniu farby z formy na cylinder gumowy a nast─Öpnie na papier (druk po┼Ťredni).
Oficyna
dawne okre┼Ťlenie drukarni lub wydawnictwa posiadaj─ůcego drukarni─Ö.
Okienko
wcięcie w kolumnie powstałe przez złożenie odpowiedniej liczby wierszy na węższy format, w którym umieszcza się tytuł;
wyodr─Öbniona graficznie za pomoc─ů ramki cz─Ö┼Ť─ç kolumny w czasopi┼Ťmie.
Okładka
zewn─Ötrzna ochrona wk┼éadu ksi─ů┼╝ki, wykonana z kartonu (oprawa mi─Ökka) lub tektury (oprawa twarda).
Opaska ksi─ů┼╝ki
pasek papieru z ko┼äcami za┼éo┼╝onymi pod ok┼éadk─Ö lub sklejonymi, zawieraj─ůcy tekst reklamuj─ůcy ksi─ů┼╝k─Ö.
Oprawa ksi─ů┼╝ki
czynno┼Ť─ç obejmuj─ůca sk┼éadanie (falcowanie) wydrukowanych arkuszy do ustalonego formatu, zbieranie sk┼éadek (kompletowanie), szycie, obcinanie oraz ┼é─ůczenie z ok┼éadk─ů. Polska Norma PN-65/P-55501 rozr├│┼╝nia dziewi─Ö─ç zasadniczych rodzaj├│w opraw przemys┼éowych.
Ornament
czcionka lub wiersz linotypowy o oczku zawieraj─ůcym element zdobniczy.
Oryginał
tekst lub materia┼é ilustracyjny s┼éu┼╝─ůce jako wzory (tre┼Ť─ç lub kszta┼étu i koloru) do powielania drukiem.
Pagina
liczba porz─ůdkowa wskazuj─ůca kolejno┼Ť─ç stron ksi─ů┼╝ki lub periodyku. Umieszcza si─Ö j─ů w widocznym miejscu nad lub pod kolumn─ů tekstu. Stron tytu┼éowych ani wakat├│w nie paginuje si─Ö, cho─ç wlicza si─Ö je do kolejno┼Ťci stronic.
┼Ťlepa tymczasowa liczba kolejna stronicy.
zwyk┼éa liczba stronicy oznaczona za pomoc─ů cyfr arabskich lub rzymskich;
┼╝ywa wiersz tekstu okoliczno┼Ťciowego wraz z kolejn─ů liczb─ů stronicy, umieszczonej u g├│ry lub u do┼éu kolumny; zawiera, opr├│cz numeru strony, nazwisko autora, tytu┼é dzie┼éa, cz─Ö┼Ťci lub rozdzia┼éu. ┼╗ywa pagina powinna mie┼Ťci─ç si─Ö w jednym wierszu nie wype┼éniaj─ůcym ca┼éej szeroko┼Ťci kolumny.
Pauza
kreska pozioma, inaczej my┼Ťlnik. Mo┼╝e mie─ç d┼éugo┼Ť─ç du┼╝ej litery ?N? w danym kroju i stopniu pisma i wtedy jest nazywana ?En-my┼Ťlnikiem? lub du┼╝ej litery ?M? w danym kroju i stopniu pisma i wtedy jest nazywana ?Em-my┼Ťlnikiem?. En-my┼Ťlnik umieszczamy mi─Ödzy wyrazami oznaczaj─ůcymi ?trwanie?, na przyk┼éad okre┼Ťlaj─ůcymi up┼éyw czasu w miesi─ůcach, godzinach lub latach. Em-my┼Ťlnik stosujemy, podobnie jak dwukropek czy nawias, aby odzwierciedli─ç nag┼é─ů zmian─Ö my┼Ťli, lub w miejscu, gdzie przecinek by┼éby znakiem przystankowym zbyt s┼éabym. Pod MS Windows en-my┼Ťlnik uzyskujemy wciskaj─ůc lewy klawisz ?Alt? i wpisuj─ůc z klawiatury numerycznej (znajduj─ůcej si─Ö z prawej strony) ?0150?, natomiast em-my┼Ťlnik uzyskujemy wciskaj─ůc lewy ?Alt? i wpisuj─ůc kod ?0151?.
Pełna justyfikacja
zabieg typograficzny polegaj─ůcy na wyr├│wnywaniu tekstu do lewego i prawego marginesu jednocze┼Ťnie, bez wzgl─Ödu na ilo┼Ť─ç liter w wierszu.
Perforacja
szereg dziurek lub kresek wykonanych w procesie drukowania lub przy u┼╝yciu odpowiedniego urz─ůdzenia (grzebienia), zwanego perfor├│wk─ů, w celu u┼éatwienia oddzierania cz─Ö┼Ťci papieru;
wyci─Öcie otwor├│w w ta┼Ťmie papierowej s┼éu┼╝─ůcej do sterowania prac─ů odlewarki monotypowej lub automatu odlewniczego w systemie TTS.
Pismo akcydensowe
najcz─Ö┼Ťciej pismo ozdobne, nie u┼╝ywane do sk┼éadania tekst├│w ksi─ů┼╝ek, gazet i czasopism.
Pierwodruk
stronica poprzedniego wydania przeznaczona do sk┼éadania i ┼éamania lub reprodukowania inn─ů technik─ů przy wznowieniach.
Plagiat
kradzie┼╝ literacka, przyw┼éaszczenie cudzego utworu lub jego cz─Ö┼Ťci, wydanie cudzego utworu pod w┼éasnym nazwiskiem.
Plakat
reklama, og┼éoszenie, has┼éo uj─Öte w artystyczn─ů form─Ö graficzn─ů, drukarsk─ů lub malarsk─ů.
Podci─Öcie
spos├│b sk┼éadania wylicze┼ä, w kt├│rym liter─Ö lub liczb─Ö wyliczenia sk┼éada si─Ö na pocz─ůtku wiersza lub akapitu, a tekst nast─Öpnych wierszy w linii pionowej z pierwsz─ů liter─ů tekstu pierwszego wiersza.
Poligrafia (przemysł poligraficzny)
ga┼é─ů┼║ przemys┼éu obejmuj─ůca zak┼éady wszystkich technik druku, introligatorstwo przemys┼éowe i zak┼éady pomocnicze (fabryki farb graficznych, odlewnie czcionek, wytw├│rnie matryc linotypowych itp.).
Pozycja tabeli
cz─Ö┼Ť─ç pola rubrykowego, powsta┼éa z przeci─Öcia rubryki i ograniczona liniami lub odst─Öpami.
Pozytyw
kopia obrazu (rysunku, tekstu itp.), na kt├│rej uk┼éad miejsc ciemnych i jasnych jest zgodny z odpowiadaj─ůcym mu orygina┼éem.
Półfiret
drobny justunek odpowiadaj─ůcy stopniowi czcionek danego pisma, o szeroko┼Ťci r├│wnej po┼éowie tego stopnia.
Półkwadrat
┼Ťredni justunek danego stopnia pisma, o szeroko┼Ťci 24 punkt├│w typograficznych.
Procesy wydawnicze
czynno┼Ťci zwi─ůzane z przygotowaniem materia┼é├│w w instytucji wydawniczej, przeznaczonych do produkcji poligraficznej.
Prospekt
rodzaj druku reklamowego, zapowiadaj─ůcy ukazanie si─Ö ksi─ů┼╝ki lub zawieraj─ůcy opis i charakterystyk─Ö maszyn, urz─ůdze┼ä, przedmiot├│w itp.
Proporcja
okre┼Ťlony stosunek mi─Ödzy cz─Ö┼Ťciami jakiej┼Ť ca┼éo┼Ťci;
z┼éota podzia┼é odcinka prostej na takiej cz─Ö┼Ťci, z kt├│rych cz─Ö┼Ť─ç mniejsza odnosi si─Ö tak do wi─Ökszej, jak cz─Ö┼Ť─ç wi─Öksza do ca┼éo┼Ťci odcinka.
Przedtytuł
pierwsza stronica ksi─ů┼╝ki zawieraj─ůca nazwisko autora (lub autor├│w), skr├│t tytu┼éu i niekiedy znak wydawnictwa.
Przedłużka
wklejka o formacie wi─Ökszym od kart ksi─ů┼╝ki, zamieszczona zwykle na cz─Ö┼Ťci uzupe┼éniaj─ůcej, widoczna dla czytelnika w czasie czytania innych stronic ksi─ů┼╝ki (najcz─Ö┼Ťciej mapy, plany, rysunki).
Przełamywanie
powt├│rne ┼éamanie cz─Ö┼Ťci lub ca┼éo┼Ťci z┼éamanej ksi─ů┼╝ki lub czasopisma, wynik┼ée z du┼╝ej korekty, zmian redakcyjnych lub zmian kolejno┼Ťci artyku┼é├│w.
Przerywnik
niewielka winieta, o rysunku przewa┼╝nie zwi─ůzanym tematycznie z tre┼Ťci─ů ksi─ů┼╝ki, dzieli tekst lub stanowi zako┼äczenie rozdzia┼éu.
Przeskład
powtórne wykonanie składu wskutek dużej korekty, zmiany formatu, kroju lub stopnia pisma;
z┼éo┼╝ony materia┼é redakcyjny, kt├│ry nie zosta┼é zamieszczony w czasopi┼Ťmie z braku miejsca i przesta┼é by─ç aktualny.
Punkt typograficzny
podstawowa jednostka miar typograficznych = 0,3759 mm.
Redaktor techniczny
pracownik wydawnictwa zajmuj─ůcy si─Ö realizacj─ů produkcji ksi─ů┼╝ek, czasopism lub akcydens├│w. W zakres jego czynno┼Ťci wchodz─ů: adiustacja maszynopis├│w i materia┼éu ilustracyjnego, korekta techniczna, sporz─ůdzenie makiet i szkic├│w, akcepty do druku oraz inne sprawy techniczne zwi─ůzane z dzia┼éalno┼Ťci─ů wydawnicz─ů.
Register
zbie┼╝no┼Ť─ç padania na siebie wierszy kolumn, drukowanych po obu stronach arkusza papieru.
Reprodukcja
mo┼╝liwie wierne odtworzenie orygina┼éu jedn─ů z technik druku, w celu powielenia na papierze lub innym materiale;
odbitka reprodukowanego oryginału.
Retusz
graficzne poprawianie oryginału przeznaczonego do reprodukcji;
poprawianie negatyw├│w lub diapozytyw├│w przez uwydatnienie szczeg├│┼é├│w rysunku, powi─Ökszenie lub os┼éabienie g─Östo┼Ťci optycznej, celem uzyskania maksymalnego podobie┼ästwa odbitki z orygina┼éem.
Rewizja
ostatnia korekta przed drukowaniem odbitki pr├│bnej z maszyny, przeprowadzona na podstawie odbitek korektorskich akceptowanych do druku.
R─Ökopis
tekst napisany r─Öcznie;
w szerszym znaczeniu ? materiał tekstowy napisany na maszynie, opracowany redakcyjnie i technicznie, przeznaczony do składania lub składania i łamania.
Roz┼Ťwietli─ç sk┼éad
wyr├│wna─ç odst─Öpy optyczne mi─Ödzy literami.
Rubryka
cz─Ö┼Ť─ç pola rubrykowego tabeli oddzielona pionowymi (poziomymi) liniami lub odst─Öpami.
Ryza
miara papieru r├│wna 500 arkuszom.
Skład
materia┼é z┼éo┼╝ony wed┼éug maszynopisu i adiustacji, z zachowaniem zasad i wymaga┼ä jako┼Ťciowych przewidzianych normami i instrukcjami technologicznymi;
akcydensowy skład przeznaczony do druku akcydensów;
cyfrowy sk┼éad tekstowy z przewag─ů cyfr;
dzie┼éowy sk┼éad tekst├│w ksi─ů┼╝ek beletrystycznych, naukowych i in.;
gładki skład tekstowy bez tabel, wzorów, klisz i innych utrudnień;
matematyczny sk┼éad z przewag─ů wzor├│w matematycznych;
nut skład złożony ręcznie czcionkami nut;
obcojęzyczny skład w językach obcych;
poezji skład utworów poetyckich;
tabelaryczny skład tabel;
Skład akcydensowy
jeden z rodzaj├│w sk┼éadu drukarskiego, w znacznej cz─Ö┼Ťci r─Öczny, bardzo pracoch┼éonny, wymagaj─ůcy od sk┼éadacza wysokich kwalifikacji, obejmuj─ůcy wszelkie druki okoliczno┼Ťciowe, np. formularze, druki biurowe, ulotki, etykiety, afisze itp.
Składanka
druk, najcz─Ö┼Ťciej reklamowy, kt├│rego obj─Öto┼Ť─ç tworzy kilka lub kilkana┼Ťcie stronic specjalnie za┼éamanych (np. w kszta┼écie harmonijki).
Skorowidz
alfabetyczny spis nazw, okre┼Ťle┼ä lub nazwisk, z podaniem liczb stronic albo innej numeracji, umo┼╝liwiaj─ůcy odnalezienie w tek┼Ťcie poszukiwanego tematu.
Skrypt
publikacja o charakterze podr─Öcznika, odbitka technik─ů powielaczow─ů b─ůd┼║ inn─ů technik─ů druku, przeznaczona dla okre┼Ťlonego kr─Ögu czytelnik├│w.
Solut
skład tekstu gładkiego (bez utrudnień).
Spacja
justunek drobny w stopniach od 6?20 punkt├│w, o grubo┼Ťci mniejszej od po┼éowy swojego stopnia. Inaczej nazywanac odst─Öpem mi─Ödzywyrazowym. Jest to znak o kodzie ASCII 32, odpowiadaj─ůcy miejscu wolnemu mi─Ödzy wyrazami.
Spacjowanie
czynno┼Ť─ç zwi─ůzana z wstawianiem spacji mi─Ödzy litery wyrazu (wyr├│┼╝nianie).
Stopień czcionki (pisma)
wymiar czcionki mi─Ödzy p┼éaszczyzn─ů sygnaturow─ů a p┼éaszczyzn─ů tyln─ů, okre┼Ťlony w jednostkach miary typograficznej. Inaczej jest to miara wysoko┼Ťci liter. Mierzona jest mi─Ödzy g├│rn─ů a doln─ů kraw─Ödzi─ů pisma. W Polsce stopie┼ä pisma powinien by─ç podawany w punktach typograficznych.
Sygnatura arkusza
wiersz z kolejn─ů liczb─ů i tytu┼éem lub liczb─ů i skr├│tem tytu┼éu ksi─ů┼╝ki, umieszczony na dole pierwszej stronicy ka┼╝dego arkusza drukarskiego (sk┼é. introlig.);
grzbietowa znak umieszczony na grzbiecie sk┼éadki introligatorskiej, u┼éatwiaj─ůcy kontrol─Ö prawid┼éowego skompletowania egzemplarza ksi─ů┼╝ki;
szpalty wiersz na pocz─ůtku szpalty zawieraj─ůcy numer zam├│wienia, skr├│cony tytu┼é pracy, nazwisko sk┼éadacza i inne dane.
Szeryfy
zakończenia znaków graficznych (liter, cyfr itp.) niektórych krojów pisma drukarskiego w postaci łuków lub krótkich kresek. Przykładem kroju pisma szeryfowego jest Times New Roman, a bezszeryfowego ? Arial.
Szesnastka
szesna┼Ťcie kolumn stanowi─ůce w formatach AB5 arkusz drukarski, w procesie oprawy z┼éamywany (falcowany) na trzy z┼éamy.
Szmuctytuł
patrz przedtytuł.
Szpalta
sk┼éad zecerski o okre┼Ťlonej szeroko┼Ťci lecz dowolnej d┼éugo┼Ťci, zale┼╝nej najcz─Ö┼Ťciej od d┼éugo┼Ťci szufelki.
Sztabik
rodzaj justunku d┼éugiego, grubo┼Ťci 24?48 punkt├│w i d┼éugo┼Ťci 2?7 kwadrat├│w.
Średnian
nazwa stopnia pisma 14 punktowego.
Światło
nie zadrukowane miejsce na kolumnie. Wyr├│┼╝nia si─Ö ┼Ťwiat┼éo mi─Ödzyliterowe, mi─Ödzywyrazowe (spacje), mi─Ödzywierszowe (interlinie), mi─Ödzy┼éamowe (pole dzia┼éowe) i oko┼éotytu┼éowe.
Tabela
zestaw tekst├│w, liczb albo rubryk przeznaczonych do wype┼énienia, rozmieszczonych w polu rubrykowym tabeli wg uk┼éadu okre┼Ťlonego przez g┼é├│wk─Ö i (lub) boczek.
Tabela rozkładowa
tabela, której jedna połowa umieszczona jest na kolumnie parzystej a druga na kolumnie nieparzystej.
Tablica
ilustracja albo zestaw ilustracji z tekstami obja┼Ťniaj─ůcymi, rozmieszczone wed┼éug okre┼Ťlonego uk┼éadu wydawniczego.
Tercja
nazwa stopnia pisma 16 punktowego.
Tinta (apla)
jednolite t┼éo wydrukowane jasn─ů farb─ů, na kt├│rym nast─Öpnie drukuje si─Ö farb─ů ciemniejsz─ů tekst, ilustracje, rysunki.
Tom
cz─Ö┼Ť─ç wydawnictwa zwartego lub ci─ůg┼éego, wydzielona przez autora lub nak┼éadc─Ö, zaopatrzona przewa┼╝nie we w┼éasn─ů kart─Ö tytu┼éow─ů i z regu┼éy w odr─Öbn─ů paginacj─Ö.
Typografia
og├│┼é proces├│w druku wypuk┼éego. W znaczeniu og├│lnym ? drukarstwo, potocznie ? druk wypuk┼éy, a najcz─Ö┼Ťciej ? kompozycja druk├│w z czcionek, grafik, linii i ornament├│w.
Tytuł
nazwa utworu, jego cz─Ö┼Ťci lub napis wyja┼Ťniaj─ůcy tre┼Ť─ç tekstu (tabeli). W czasopi┼Ťmie odnosi si─Ö do:
do samego czasopisma,
do poszczególnych działów, artykułów, felietonów rubryk itp.
Układ graficzny
spos├│b komponowania stronicy ksi─ů┼╝ki, broszury, akcydensu itp.
blokowy asymetryczny charakteryzuje si─Ö tekstami sk┼éadanymi w blokach (prostok─ůtach), kt├│re nie maj─ů wsp├│lnej osi symetrii;
blokowy symetryczny wyr├│┼╝nia si─Ö grupami wierszy tworz─ůcymi prostok─ůty (bloki), kt├│re rozmieszczone s─ů symetrycznie do osi kolumny;
chor─ůgiewkowy charakteryzuj─ů wiersze, kt├│rych pocz─ůtek (lub koniec) tworzy pionow─ů lini─Ö prost─ů, za┼Ť przeciwny brzeg, ze wzgl─Ödu na r├│┼╝n─ů ilo┼Ť─ç tekstu, tworzy lini─Ö nieregularn─ů;
osiowy klasyczny tworz─ů wiersze wersalikowe, tekstowe i inne elementy graficzne (np. klisze), justowane na osi symetrii kolumny. Estetyka uk┼éadu w du┼╝ym stopniu zale┼╝y od doboru kroju pisma, stopnia czcionek oraz wielko┼Ťci odst─Öp├│w mi─Ödzy literami wyraz├│w, mi─Ödzy wyrazami i poszczeg├│lnymi wierszami.
Układ typograficzny
rozmieszczenie tekstu, ilustracji i r├│┼╝nych element├│w graficznych na stronie ksi─ů┼╝ki, czasopisma, gazety lub innego wydawnictwa, uwzgl─Ödniaj─ůce format papieru i kolumny, wielko┼Ť─ç margines├│w, kr├│j i stopie┼ä pisma, usytuowanie tytu┼é├│w, a wszystko dobrane odpowiednio do tre┼Ťci i przeznaczenia publikacji. Najcz─Ö┼Ťciej s─ů stosowane uk┼éady typograficzne: asymetryczny, blokowy, chor─ůgiewkowy, swobodny, symetryczny (klasyczny, osiowy) i wielo┼éamowy.
Ust─Öp
fragment, urywek cz─Ö┼Ť─ç, akapit (np. powie┼Ťci) stanowi─ůcy zwykle pewn─ů ca┼éo┼Ť─ç logiczn─ů.
Wakat (vacat)
pusta strona ksi─ů┼╝ki wliczona do paginacji.
kolumna złożona tylko z materiału justunkowego;
stronica nie zadrukowana, wliczana do og├│lnej paginacji ksi─ů┼╝ki.
W─ůs
nawias, znak pisarski jedno- lub kilkucz─Ö┼Ťciowy, stosowany w sk┼éadach matematycznych, tabelach, wykazach itp.
W ci─ůgu sk┼éada─ç
składać tekst bez akapitów;
┼éama─ç rozdzia┼éy w ksi─ů┼╝ce nie nale┼╝y rozpoczyna─ç od nowych kolumn.
Wci─Öcie
okre┼Ťlonej wielko┼Ťci odst─Öp tekstu od lewego brzegu kolumny w pierwszym wierszu akapitu.
Wdowa
b┼é─ůd sk┼éadu. Ostatnia linijka akapitu pojawiaj─ůca si─Ö na pocz─ůtku nast─Öpnej strony publikacji.
Wersaliki (majuskuły)
czcionki du┼╝ych liter alfabetu danego kroju pisma.
Wi─ůzanie kolumn
kilkakrotne okręcanie sznurkiem boków kolumny, w celu zabezpieczenia składu przed rozsypaniem.
Wiersz
rz─ůd znak├│w drukarskich, wyjustowany do okre┼Ťlonej szeroko┼Ťci;
akapitowy pierwszy wiersz ust─Öpu w tek┼Ťcie; zale┼╝nie od dyspozycji technicznej sk┼éadany jest z wci─Öciem lub bez wci─Öcia;
hasłowy główny wiersz lub kilka wierszy wyróżnionych w układach akcydensowych;
ko┼äcowy (wychodni) ? ostatni, pe┼ény lub niepe┼ény wiersz ust─Öpu w tek┼Ťcie.
Winieta
rysunkowa ozdoba, pierwotnie oparta na motywach winoro┼Ťli (st─ůd nazwa), umieszczona jako element zdobi─ůcy stronice ksi─ů┼╝ki lub czasopisma.
Wkład
w oprawie introligatorskiej, komplet zadrukowanych i z┼éo┼╝onych (sfalcowanych) arkuszy skompletowanych z zachowaniem kolejno┼Ťci stronic, przygotowanych do po┼é─ůczenia z ok┼éadk─ů.
Wkładka
oddzielnie wykonany druk (np. ulotka, prospekt, anons, ankieta itp.) wk┼éadany w introligat, do gotowej ksi─ů┼╝ki lub czasopisma;
w formie odlewniczej linotypu ? cz─Ö┼Ť─ç zmienna, reguluj─ůca szeroko┼Ť─ç i stopie┼ä odlewanego wiersza.
Wolumen
volumen, łacińska nazwa zwoju papirusowego lub pergaminowego;
odr─Öbna jednostka introligatorska, mo┼╝e obejmowa─ç jeden lub kilka tom├│w, stanowi jedn─ů z podstaw do oblicze┼ä statystycznych oraz inwentaryzacji zbior├│w bibliotecznych.
Wstawka
dodatkowy tekst do poszczeg├│lnych stronic maszynopisu, korekty szpaltowej lub korekty w kolumnach.
Wyr├│wna─ç odst─Öpy
zastosowa─ç obowi─ůzuj─ůc─ů zasad─Ö poprawnego sk┼éadania, maj─ůc─ů na celu optycznie r├│wnomierne na┼Ťwietlenie wierszy oraz uzyskanie jednolitej czerni ca┼éej powierzchni odbitej kolumny;
mi─Ödzyliterowe (tzw. ┼Ťwiat┼éa) ? zastosowa─ç spacje przy szczeg├│lnym uk┼éadzie liter wersalikowych, w celu uzyskania optycznie jednolitych odst─Öp├│w pomi─Ödzy wszystkimi literami wchodz─ůcymi w sk┼éad wyrazu.
Wyr├│┼╝nienie
zgodnie z dyspozycj─ů techniczn─ů odmienne z┼éo┼╝enia znaku, wyrazu lub cz─Ö┼Ťci tekstu przez u┼╝ycie pisma p├│┼égrubego, pochy┼éego, wersalik├│w, zastosowanie spacjowania itp.
Wysoko┼Ť─ç pisma (czcionki)
odleg┼éo┼Ť─ç od powierzchni oczka do powierzchni stopki czcionki;
angielsko-amerykańska wynosi 62 p.
lipska r├│wna si─Ö 66 p.
paryska (normalna) r├│wna si─Ö 62 2/3 p.
petersburska wynosi 66 3/4 p.
Wzornik czcionek
zestawiony wg grup, kroj├│w i stopni wydrukowany zbiornik pism, linii, ornament├│w, znak├│w matematycznych, chemicznych itp. znajduj─ůcych si─Ö w danej drukarni.
Wzory
skomplikowane sk┼éady zecerskie, np. jedno- lub wielostopniowe formu┼éy matematyczne, uproszczone lub strukturalne wzory chemiczne, zawieraj─ůce litery, cyfry, znaki matematyczne, chemiczne, linie itp.
Wzorzec
zaakceptowana odbitka, pr├│bka koloru, szkic wydawniczy, makieta itp., stanowi─ůce podstaw─Ö dla wykonania okre┼Ťlonego procesu technologicznego.
Zablokowa─ç
wstawi─ç w sk┼éadzie, w miejsce brakuj─ůcego znaku lub nieczytelnego wyrazu odpowiedni─ů ilo┼Ť─ç znak├│w wyr├│┼╝niaj─ůcych si─Ö i ┼éatwych do zauwa┼╝enia przez lektora.
Zapas (składów)
pozostałe po złamaniu gazety lub czasopisma składy, rezerwowane przez wydawnictwo do następnych numerów. Zbieranie
czynno┼Ť─ç introligatorska. Sk┼éadanie sfalcowanych arkuszy wed┼éug ich kolejno┼Ťci w celu ich przygotowania do szycia lub klejenia. Jest wykonywane r─Öcznie lub maszynowo.
Zecernia
wydzia┼é produkcyjny w drukarni, wykonuj─ůcy formy ze sk┼éad├│w r─Öcznych, maszynowych i klisz.
Zgubi─ç wiersz
przekładać jeden lub kilka poprzednich wierszy tekstu w taki sposób, aby przez równomierne zmniejszenie odstępów pomiędzy wyrazami zlikwidować ostatni wiersz akapitu.
Złoty podział
patrz proporcja.
Znaki adiustacyjne
umowne oznaczenia, za pomoc─ů kt├│rych wykonuje si─Ö adiustacj─Ö maszynopisu;
akcentowe dostawiane znaki akcent├│w w postaci kropek, przecink├│w, kresek itp. w czcionkach wersalikowych wi─Ökszych stopni (powy┼╝ej 20 p.);
korektorskie ustalone znaki umowne, s┼éu┼╝─ůce do zaznaczania b┼é─Öd├│w na odbitkach korektorskich tekst├│w, tabel i innych element├│w;
specjalne czcionki stosowane w sk┼éadach technicznych, naukowych, handlowych itp. Nale┼╝─ů do nich m.in. znaki matematyczne, chemiczne, astronomiczne, biologiczne, meteorologiczne, muzyczne itp.
A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | W | Z